het OV staakt

Help, het OV staakt! Wat nu?

Geschreven door mr. Paula van Belkom

Je hebt het vast al gehoord of gelezen. Vanaf woensdag 27 juni a.s. staken buschauffeurs en treinpersoneel in het streekvervoer. Ze hebben aangekondigd het werk in heel Nederland voor onbepaalde tijd neer te leggen. Misschien denk je wel: “alweer?” En “hoe kom ik dan op mijn werk?”

De werknemers van het streekvervoer staken echter niet zomaar. De grootste vakbond, FNV Streekvervoer, geeft aan dat de reden van de staking is dat de werkgevers niet bereid zijn afspraken te maken over vermindering van de werkdruk. Ook willen de werknemers meer loon dan ze op dit moment krijgen. Eerdere stakingen hebben helaas nog niet tot een gewenste oplossing geleid.

Ben je benieuwd wanneer een staking is geoorloofd en wat de consequenties van zo’n staking zijn? Lees dan verder!

Het stakingsrecht

Het stakingsrecht valt onder het zogenaamde ‘collectieve arbeidsrecht’. Dit recht is niet terug te vinden in de Nederlandse wet, maar het is vastgelegd in artikel 6 van het Europees Sociaal Handvest. Nederlandse burgers kunnen een direct beroep doen op dit Handvest, omdat het een zogenaamde ‘directe werking’ heeft in Nederland.  
In deze bepaling is opgenomen dat zowel werknemers als werkgevers het recht hebben om collectief op te treden oftewel: te staken.

Het stakingsrecht geldt alleen voor werknemers en werkgevers. Zelfstandigen, zoals zzp’ers kunnen zich niet op het stakingsrecht beroepen. Dit volgt uit de zogenaamde ‘PostNL uitspraak’. De rechter heeft in deze uitspraak bepaald dat het stakingsrecht niet voor zelfstandigen is bedoeld. Dit houdt in dat als een zzp’er staakt, deze staking in principe onrechtmatig zal zijn.

Werkgever: wat te doen bij stakend personeel?

Het stakingsrecht kan niet bij het minste of geringste worden ingezet. Een discussie met een vakbond zal echter al snel leiden tot (een dreiging met) een staking. Deze dreiging wordt vaak gebruikt om druk uit te oefenen op een werkgever. Een staking kan namelijk vergaande gevolgen hebben voor het bedrijf of de organisatie van een werkgever. Ook kan een staking leiden tot een flinke reputatieschade. Het is voor de werkgever dus erg belangrijk om een staking te voorkomen. Als werkgever is het daarom verstandig om meteen na te gaan of de werknemers wel mogen staken. Als dit duidelijk is, kan de onderhandelingstactiek met de vakbond hierop worden toegespitst.

Voordat de vakbond daadwerkelijk overgaat tot staking, zal er een ultimatum worden gesteld. Dit kan worden gezien als een laatste kans voor de werkgevers. Het is voor werkgevers belangrijk om dit serieus te nemen. Daarnaast is het noodzakelijk om met elkaar in gesprek te blijven.

Wil je als werkgever een staking voorkomen? Dan kun je een juridische procedure (kort geding) starten. Een rechter moet zich echter terughoudend opstellen als een werkgever naar de rechter gaat omdat er wordt gestaakt.

Wanneer is een staking geoorloofd?

Om van het stakingsrecht gebruik te kunnen maken, moet er sprake zijn van een belangengeschil. Een belangengeschil is een geschil tussen werkgever en (een aantal) werknemers, waarbij de werknemers gezamenlijk worden geraakt. Door een staking of gezamenlijk onderhandelen zou dit geschil mogelijk kunnen worden opgelost. Als het gaat om een individuele werknemer of een één op één geschil tussen werknemer en werkgever, is een staking niet rechtsgeldig.
Denk bij een belangengeschil aan een geschil over een nieuwe cao, de hoogte van het loon of een sociaal plan. Als de onderhandelingen met de werknemers en werkgever nergens toe leiden, dan heeft de vakbond in principe het recht om te gaan staken. Het begrip ‘belangengeschil’ moet ruim worden uitgelegd. In de praktijk is hier  dan ook al snel sprake van.

Een staking is niet rechtsgeldig, als het gaat om een juridisch geschil. Denk hierbij aan de situatie dat de werkgever het loon niet betaalt of een bepaling uit de cao niet nakomt. In deze gevallen kan de vakbond of de werknemer naar de rechter stappen om af te dwingen dat de werkgever aan haar verplichtingen voldoet. Een staking is in zulke gevallen niet het juiste middel.

Een staking kan onrechtmatig zijn, als beperking van de staking op maatschappelijk terrein dringend noodzakelijk is. Hierbij moet worden gelet op het doel van de actie en de schade die wordt veroorzaakt bij de werkgever of andere gedupeerden. Als de actie kwetsbare personen treft, zoals kinderen, ouderen of zieken, dan zal een staking al snel onrechtmatig zijn. De vakbond moet hier dus rekening mee houden. Denk hierbij aan stakingen in een ziekenhuis of bij de brandweer.

De gevolgen

Wanneer werknemers een beroep doen op het stakingsrecht, kan dit grote gevolgen hebben. Zoals hiervoor is uitgelegd, is een staking echter niet gemakkelijk te voorkomen.

Als de staking rechtmatig is, zal de werkgever moeten opdraaien voor het verlies aan omzet. Ook schadeclaims van eventuele andere gedupeerden moeten door de werkgever worden betaald.
Buiten de weigering het loon door te betalen, kan de werkgever weinig doen. Ontslag of een andere sanctie is bij een rechtmatige staking niet geoorloofd.  

Geen arbeid, geen loon?

Bij staking kan een onderscheid worden gemaakt tussen werknemers die gewoon willen blijven werken en werknemers die ook echt willen staken. Voor werknemers die staken geldt: geen arbeid, geen loon. De reden hiervoor is dat het staken binnen de risicosfeer van de werknemer valt.

De georganiseerde staking

In veel gevallen hebben ook de werknemers die wel graag willen werken geen recht op loondoorbetaling. Dit hangt af van het soort staking. Stakingen die door vakbonden worden georganiseerd, hebben het doel om de eisen voor betere arbeidsvoorwaarden te versterken Deze stakingen liggen in de risicosfeer van alle werknemers samen, omdat ze ook in het belang van alle werknemers worden gevoerd. Is er sprake van zo’n georganiseerde staking? Dan hoeft de werkgever aan geen enkele werknemer loon te betalen.

De wilde staking

Het kan ook voorkomen dat er sprake is van een zogenaamde ‘wilde’ staking. Dit is een staking die niet wordt georganiseerd door een van de vakbonden. De werknemers die bij een dergelijke staking wel gewoon willen doorwerken, hebben recht op doorbetaling van hun loon. Het gaat dan om werknemers die niets met de staking te maken hebben en ook niet met staking hebben ingestemd.

‘Ander loon’

De werknemer die staakt en geen recht heeft op doorbetaling van loon, behoudt volgens vaste rechtspraak wel het recht op loon dat niet direct afhankelijk is van het feit of het werk wordt uitgevoerd. Denk hierbij aan het gebruik van een leaseauto die ook in de vrije tijd van de werknemer mag worden gebruikt. Ook een dertiende maand of een bonus die niet aan het loon van de stakingsperiode is gerelateerd, moeten in principe aan de werknemer worden uitbetaald.

Wat als je niet op je werk kunt verschijnen door de staking?

Als de trein of bus die je nodig hebt om op je werk te verschijnen niet rijdt, heb je een probleem. Werkgevers zijn namelijk niet verplicht om thuiswerken tijdens aangekondigde stakingen toe te staan. Het beste dat je dus kunt doen, is samen met je werkgever naar een oplossing zoeken. Er is vaak meer mogelijk dan je denkt!
Is het niet mogelijk om thuis te werken, omdat je bijvoorbeeld in de zorg of de bouw werkt? Denk dan bijvoorbeeld aan een paar dagen carpoolen met je nieuwe collega. Leer je elkaar meteen een beetje beter kennen! Zowel werkgever als werknemer moeten zich redelijk blijven opstellen. Een staking is tenslotte een overmachtsituatie.  

Heb je recht op een vergoeding?

Als je een bus of treinabonnement hebt, waar je door de staking geen gebruik van kan maken, is het mogelijk een compensatie hiervoor te vragen. Deze compensatie zal naar rato worden berekend. Dit staat vermeld in de algemene voorwaarden van het streekvervoer. Als de staking twee weken duurt, zou dat dus betekenen dat je bij een maandabonnement ongeveer de helft van je geld terugkrijgt. In de meeste gevallen zal dit geld niet vanzelf op je rekening worden gestort en je zal dan ook zelf in actie moeten komen. De extra kosten, zoals taxikosten, worden echter bijna nooit vergoed door de stakende organisatie.

Kun jij woensdag niet naar je werk door de stakingen? Of heb je andere problemen die door de aankomende stakingen worden veroorzaakt? Neem dan contact op met onze juristen. Wij helpen je graag verder!

Afbeelding: Hassan Khan

Laat een reactie achter

Restricted HTML

  • Allowed HTML tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.
Waarom lid worden van HelloLaw?
  • Krijg onbeperkt juridisch advies
  • Profiteer van de laagste prijzen
  • Krijg korting op advocaten
  • Bespaar geld
Word nu lid
Direct advies:
ma - do: 8.00 tot 20.00 uur
vrij: 8.00 tot 18.00 uur